KÖPEK EĞİTİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR

Dr. Haldun Mergen, Sc.D. Eng.* 

Köpeği eğitmek dediğimizde aslında ne demek istediğimizi bilmediğimiz kanısındayım. Ortada iki varlık vardır, bunlardan biri insanken diğeri köpektir ve bu iki değişik tür değişik şekillerde kendi aralarında iletişirlerken, köpeği eğitiyoruzdan kastin acaba iki değişik tür arasında iletişim kurmak mı olduğunu anlamakta zorluk çekiyorum.

Bu aşamada iki kavramdan bahsetmek istiyorum: Akıl ve Zekâ

Akıl ve Zeka
Akıl: Arapça bir kelime [akıl], düşüncede kavramlar oluşturma ve bunlara göre hükmetme yeteneği olarak tanımlanıyor. İçgüdüsel davranış ve akıl yürüterek davranış birbirinin karşıtı olan kavramlar. Cinsellik veya kösnüllük içgüdüyle eyleme dökülen davranış biçimi; ama olayların benzerliğinden kurallara varma davranışı, akıl yürütülen bir davranış biçimi. Kısacası akıl için, birbiriyle bağlantı kurarak kıyaslayan, inceleyen düşünce ve anlama, yani kelimelerin ve kavramların anlamlarını öğrenme, öğrenilenleri bellekleme ve bilme yeteneği de diyebiliriz. Aklın akıl olabilmesi için çok çalıştırılması gerekmektedir.

Zekâ: Arapça bir kelime [zekâ], Türkçede anlamak fiilinden gelen bir isim olarak [anlak] deniyor. Zekâ,  zihin ya da bilincin, öğrenilenden yararlanabilme, yeni durumlara uyabilme ve yeni çözüm yolları bulabilme yeteneğidir. Başka bir deyişle anlak, zihnin birçok yeteneğinin uyumlu çalışması sonucu ortaya çıkan bir yetenekler bileşkesidir. En geniş anlamıyla, genel zihin gücü olarak da tanımlanabilir. Zihnin algılama, mantıklama, uslamlama, gibi birçok işlevini içerir. Kısacası zekâ için, edinilen bilgilerden yararlanarak sorunları halletme yeteneği de diyebiliriz.
Temelde zekâ, doğa vergisi bir yetenektir. Doğuştan gelir ve kalıtımın etkisiyle belirlenir.
Akıl sayesinde öğrenilenleri ve belleklenenleri karşılaştırarak problemler karşısında değişik çözüm yolları üreten zekâ, belli metotlarla ölçülebilir bir niteliktir.

Öğrenme
Öğrenme dediğimizde, bu yetinin insan ve köpek yavrusunda nasıl geliştiğine de bakabilmemiz gerekmektedir.
İnsan yavrusuna, ebeveynleri veya öğretmenleri tarafından bir takım kelimeler öğretilir. Bu kelimeler fiiller ve nesnelerle desteklenir. Böylece insan yavrusu kelimeleri kelime-hafızasına, eylem-ve-nesneleri eylem-nesne hafızasına depolar. Yaşamı esnasında algılayıcıları vasıtasıyla algıladığı eylem-ve-nesneleri kelime-hafızasındaki kelimelerle eşleştirir. Böylece bilincinde kelimelere indirgediği eylem-ve-nesneleri, aklıyla anlamlandırıp, düşünerek zekâsıyla mantıklama işleminden geçirip bir çözüme ulaştıktan sonra yine aklıyla bu çözümlere hükmetme veya hüküm verme sonucuna varır. Akıl-zeka çifti, sebep-sonuç ilişkilerini anlama yetisine sahip olabilmek için vardır.
Köpek yavrusunda, öğrenme işlemi aynı insan yavrusunda olduğu gibi akıl seviyesinde gelişir. Ama öğrenilen şey kelime değildir. Algılayıcıları vasıtasıyla algıladığı eylem-ve-nesneleri doğrudan eylem-nesne hafızasına depolar. Bellekleme de akıl vasıtasıyla yapılır ve indekslenir (işaretlenir). Yavrunun ebeveyn ve öğretmenleri eylem-ve-nesnelere bir başka hafızada bu eylem-ve-nesnelere tekabül eden bir kelime öğretmezler. Dolayısıyla eylem-ve-nesnelerle onlara verilen isimler arasında bir eşleşme yapılmaz. Eylem-ve-nesneler kelimelere indirgenemediği için, doğal olarak kalıtsal bir zeka ile donatılmış köpek yavrusunda algılama, mantıklama, uslamlama gibi işlevler için zekasına çok iş düşer. Annesi veya öğretmeni tarafından öğretilen eylem-ve-nesneler tekrar algılandıklarında o eylem-ve-nesnelere bir isim bir kelime atfedilmediği için, bilme işlevi, [5+] algılama duyusundan en az 2 tanesinin analizinden sonra, yani eşleşmesinden sonra oluşabilir.
Örneğin; bir yavruya uzaktan annesinin yaklaşmakta olduğunu farz edelim. Yavrunun anneyi öğrenmesi, anneyi görmek, kokusunu almak, sıvılarını tatmak, sesini duymak ve bedenine temas etmek gibi algılayıcılardan gelen bilgilerin belleklenmesi suretiyle oluşmuştur. Duyuların öncelik sıralamaları ve hiyerarşik yapıları vardır. Duyular fiziksel ve kimyasal duyular şeklinde ikiye ayrılır.
Fiziksel duyular: Görme, duyma, dokunma
Kimyasal duyular: Koklama, tatma
Kimyasal duyular fiziksel duyulardan önceliklidir. Grupların içerisinde de öncelik sıralaması mevcuttur, şöyle ki Görme fonksiyonu öncelik katsayısı, duyma fonksiyonunkinden daha düşüktür. Keza duymanınki de dokunmanınkinden daha düşüktür. Böylece ilk öncelik görmeye, sonra duymaya en son olarak da dokunmaya verilmiştir.
1-Görme ; 2-Duyma; 3-Dokunma

Sayfalar 1 2 3 4 5 6

3 Responses to KÖPEK EĞİTİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR

  1. Arif Aydoğmuş diyor ki:

    Oldukça ilginç noktalara değinilmiş bir yazı.
    Köpek Eğitimiyle ilgilenen çiçeği burnunda bir köpek sever olarak oldukça yararlandım.

    Teşekkürler…

  2. Emre Özdemir diyor ki:

    Yavru bir alman kurdu sahibiyim ve kendimce onu egitmeye çalışıyorum. neyi dogru neyi yanlış yaptgmı gözlemleyerek az çok anlayabiliyordum fakat bu yazı sayesinde dogru ve yanlışlarımdan emin oldum. teşekkür ederim. :-)

    • admin2 diyor ki:

      Bu yazıdan faydalanmış olmanız KC ailesi olarak bizleri de mutlu etti.
      1-KBKE’lerde Köpek Bakım Metodları
      ve
      2- Köpeklerde Algılama ve Davranış Kavramlarına Giriş

      kurslarına da katılmanızı şiddetle tavsiye ederiz…..

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>